ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ

ವರದಿ : ಮಂದಾರ ರಾಜೇಶ್ ಭಟ್

ಮಕ್ಕಳು ಈ ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಆಸ್ತಿ. ಒಂದು ಮಗು ದೈಹಿಕವಾಗಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಸದೃಢವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ, ಭಾರತದ ಶಾಪದಂತಿರುವ ‘ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ’ ಪದ್ಧತಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವುದು ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

​ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಎಂದರೇನು?

​ಭಾರತದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿಗದಿತ ವಯಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ 18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ 21 ವರ್ಷ ತುಂಬುವ ಮೊದಲೇ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ‘ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಗುವಿನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ.

​ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು

​ • ಬಡತನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ : ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಪೋಷಕರು ಬೇಗನೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

​ • ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ : ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು “ಹಿರಿಯರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ದಾರಿ” ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿವೆ.

•​ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ : ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಪರಕೀಯರ ಸ್ವತ್ತು, ಅವಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಿಂತ ಮದುವೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ.

•​ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಭಯ : ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಪೋಷಕರು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮದುವೆ ಮಾಡುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

​ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ : ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಧರಿಸುವುದರಿಂದ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗು ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ರಕ್ತಹೀನತೆ, ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಶು ಮರಣ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಮರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು

• ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುಂಠಿತ : ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಮಗು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಆಕೆಯ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಹಾದಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.

• ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ: ಸಂಸಾರದ ಹೊರೆ ಹೊರಲು ಸಿದ್ಧವಿಲ್ಲದ ಮಗು ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ​ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ತಡೆ ಕಾನೂನುಗಳು ​ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ತಡೆಯಲು ‘ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ’ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

​ಶಿಕ್ಷೆ : ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಸಿದವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದವರಿಗೆ 2 ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು 1 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸುವ ಪೋಷಕರು, ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸುವ ಅರ್ಚಕರು ಅಥವಾ ಧರ್ಮಗುರುಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅತಿಥಿಗಳು ಕೂಡ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಬಹುದು.

ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪಾತ್ರ–

ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಜನರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಭಯ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಸದಾ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

​ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರ ಪಾತ್ರ

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕನೂ ಈ ಪಿಡುಗಿನ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಬೇಕು.​ನಿಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ (Childline) ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕು.

ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಸಾಲದು, ಜನರ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕಾಗಬೇಕು. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದ ನಾಗರೀಕರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವರೆಗಿನ ಮಟ್ಟದ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಿ ಬದುಕಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ನಾವು “ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ”ವನ್ನು ನನಸು ಮಾಡಬಹುದು.

ಮಕ್ಕಳು ಈ ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕನಸುಗಳು. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಎಂಬುದು ಆ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಚಿವುಟಿ ಹಾಕುವ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅಂಟಿದ ಶಾಪ. “ಮಗುವಿಗೆ ತಾಳಿ ಕಟ್ಟುವ ಬದಲು, ಜ್ಞಾನದ ದೀವಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ” ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯ ಉಜ್ವಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಕಾಯ್ದೆ-ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಜಾಗೃತವಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಿತಳಾಗಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಡೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಾವು ‘ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ’ವನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸಂಭ್ರಮಿಸಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಇಂದಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಾಗೃತಿ, ನಾಳೆಯ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಬಾಲ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲದು. ಆ ಸುಂದರ ನಾಳೆಗಾಗಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪಣತೊಡೋಣ.