ವರದಿ : ಮಂದಾರ ರಾಜೇಶ್ ಭಟ್
ದೇಶದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ರಸ್ತೆ, ರೈಲ್ವೆ, ನೀರಾವರಿ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಖಾಸಗಿ ಹಾಗೂ ರೈತರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅನ್ನದಾತ’ನೆನಿಸಿಕೊಂಡ ರೈತ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಆಧಾರವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಪರಿಹಾರವು ವಿಳಂಬವಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವಲ್ಲ, ಅದು ನೈತಿಕ ಪತನವೂ ಹೌದು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ತೀರ್ಪು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಶಾಕಿರಣವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ.
1. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿಲುವು
“ಹಣದ ಹೊರೆ ಮಾನದಂಡವಲ್ಲ”
ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಭೂಸ್ವಾಧೀನದ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿಯ ಮೊತ್ತವು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಪರಿಹಾರ ಎನ್ನುವುದು ಸಂವಿಧಾನದತ್ತವಾದ ಖಾತರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಅಕ್ಷಮ್ಯ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಪೀಠವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (NHAI) ಶೇ. 5ರ ಬಡ್ಡಿ ದರದ ವಾದವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ, ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 9ರಷ್ಟು ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ನೀಡಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿರುವುದು ರೈತರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ನಡೆಯಾಗಿದೆ.
2. ವಿಳಂಬ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ
ಭೂಮಿ ನೀಡಿದ ರೈತರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಂದು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳು 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗದೆ ಉಳಿಯುತ್ತಿವೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡದೆ ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡುವುದು, ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿ ಪರಿಹಾರ ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭೂಮಿ ನೀಡಿದ ರೈತ ತೀರಿಹೋದರೂ ಆತನ ಮಕ್ಕಳು ಇಂದಿಗೂ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
3. ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ
ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ
ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿದಷ್ಟೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಬಡ್ಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಪೋಲು. ವಿಳಂಬ ಧೋರಣೆ ಅನುಸರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಈಗಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿಗದಿ
ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರೈತರನ್ನು ಅಲೆದಾಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕು
ದಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ
ನೊಂದ ರೈತರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿವೃತ್ತಿ ಮೊತ್ತವೂ ಸೇರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ಭರಿಸುವಂತಾಗಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಬರಲು ಸಾಧ್ಯ.
4. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾತನ ಗೌರವ
ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಮಾನವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ರೈತನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕು. ಆತನಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರ ಭಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಆತನ ಹಕ್ಕು. ರೈತನನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದು ದೇಶದ ಬೆನ್ನೆಲುಬನ್ನೇ ಮುರಿದಂತೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆ ತೀರ್ಪುಗಳು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ‘ನಿಗಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ಯನ್ನು (Monitoring Mechanism) ರೂಪಿಸಬೇಕಿದೆ ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಕೆಲಸ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ
ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯವಾಗಿರಬೇಕು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿರುವ ತೀರ್ಪು ಕೇವಲ ಒಂದು ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯಿಂದ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆವರೆಗೆ) ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಾಗಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ರೈತರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯೂ ತಗ್ಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅನ್ನದಾತನ ಕಣ್ಣೀರು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶುಭವಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಸಿಗುವ ನ್ಯಾಯವೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿ.