ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ಮಹಿಳೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದಳು ಎಂಬ ಕಾರಣವೊಂದರಿಂದಲೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ವೈದ್ಯರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವ ವೇಳೆ ಅಗತ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಂಜಸವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಸೂಕ್ತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆಶಿಶ್ ಶ್ರೋತಿ ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16, 2026ರಂದು ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೈದ್ಯರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಐದು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದ ಮಹಿಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು
ಪ್ರಕರಣದ ಅರ್ಜಿದಾರರಾದ ಲೇಡಿ ಕಿಶ್ವರ್ ಅವರಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಐದು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. 2004ರ ಮಾರ್ಚ್ 17ರಂದು ಶಿವಪುರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು.
ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಿಕ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಈ ಕುರಿತು ಅವರು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಸೋನೋಗ್ರಫಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
2004ರ ಜುಲೈ 4ರಂದು ನಡೆಸಿದ ಸೋನೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 2004ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25ರಂದು ಅವರು ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ್ದರು.
₹1.5 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ
ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದರೆ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ವೈದ್ಯರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಲೇ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ ಮಹಿಳೆ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವೈದ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ₹1.5 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರ ಕೋರಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 2006ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮಹಿಳೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ವೈದ್ಯಕೀಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ
ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಸೋನೋಗ್ರಫಿ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯರ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ಜುಲೈ 4ರಂದು ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ಸುಮಾರು 22 ವಾರಗಳ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಗರ್ಭಾವಧಿಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದಾಗ, ಮಾರ್ಚ್ 17ರಂದು ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಯುವ ವೇಳೆಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಸಂಭವಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25ರಂದು ಮಗುವಿನ ಜನನವಾಗಿರುವುದೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಗಣಿಸಿತು.
ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಹೊಣೆ
ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರವೂ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಕೇವಲ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದಲೇ ವೈದ್ಯರು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದು.
ವೈದ್ಯರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಅಗತ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಲ್ಲ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿತು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿಗೂ ಉಲ್ಲೇಖ
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ State of Punjab v. Shiv Ram ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವೊಂದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾನೂನು ತತ್ವವನ್ನು ಆ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಅಗತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕರಣದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
‘ಸಂತ್ರಾ’ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಮಹಿಳೆಯ ಪರ ವಕೀಲರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ State of Haryana v. Smt. Santra ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು ಸಂತ್ರಾ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿತು.
ಸಂತ್ರಾ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಫಾಲೋಪಿಯನ್ ಟ್ಯೂಬ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೋಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಲೇಡಿ ಕಿಶ್ವರ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ದೃಢವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.
ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ
ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಾನು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ವೈದ್ಯರು ಅದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚದೆ ಅಥವಾ ತಿಳಿಸದೆ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನೂ ಮಹಿಳೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೂ ಮುನ್ನ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು. ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ಪತ್ತೆಯಾದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ಮೇಲ್ಮನವಿ ತಿರಸ್ಕಾರ
ಪ್ರಕರಣದ ಒಟ್ಟಾರೆ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಸಂತಾನನಿರೋಧಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವೈದ್ಯರು ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.
ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರಕರಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಹೈಕೋರ್ಟ್, 2006ರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು ಮಹಿಳೆಯ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.